नातं संपत चाललंय हे कसं ओळखाल?

माणसाचे जीवन हे नात्यांच्या गुंफणीवर आधारलेले असते. मैत्री, प्रेम आणि विवाह ही नाती आपल्या आयुष्याला अर्थ देतात. मात्र, प्रत्येक नातं कायमस्वरूपी टिकेलच असे नाही. अनेकदा दोन व्यक्ती एकत्र राहत असूनही त्यांच्यातील नातं आतून पूर्णपणे पोकळ झालेलं असतं. नातं टिकवणं आणि फुलवणं हे जरी आपल्या हातात असलं, तरी ज्या नात्यात आता काहीच उरलेलं नाही, अशा नात्यात ओढूनताणून राहणं स्त्री आणि पुरुष दोघांसाठीही मानसिकदृष्ट्या घातक ठरू शकतं. शहरी भागात सध्या मॅरेज काउन्सिलर किंवा मानसशास्त्राची मदत घेण्याचे प्रमाण वाढत आहे, परंतु ग्रामीण भागात किंवा जिल्हा स्तरावर आजही अशा सुविधांची कमतरता जाणवते. एखादं नातं 'डेड' झालं आहे किंवा ते आता संपण्याच्या मार्गावर आहे, हे ओळखण्यासाठी काही विशिष्ट 'रेड फ्लॅग्स' म्हणजेच धोक्याच्या घंटा समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.

नातं संपल्याचं सर्वात पहिलं आणि महत्त्वाचं लक्षण म्हणजे नवरा-बायको म्हणून एकत्र राहूनही केवळ 'रूममेट्स' सारखं वागणं. तुम्ही एकाच घरात, एकाच बेडरूममध्ये राहता, पण तुमच्यात कोणताही भावनिक संवाद उरलेला नसतो. जेव्हा पती-पत्नीमधील 'इमोशनल कनेक्ट' संपतो, तेव्हा नात्याचा पाया डळमळीत होतो. केवळ मुलांसाठी किंवा समाजाच्या भीतीपोटी एकाच छताखाली राहणे म्हणजे नातं जिवंत असणे नव्हे. जर तुम्हाला तुमच्या जोडीदाराशी साध्या साध्या गोष्टी शेअर कराव्याशा वाटत नसतील किंवा जोडीदाराला तुमच्या आयुष्यात काय चालले आहे यात रस नसेल, तर हे नातं संपल्याचं लक्षण आहे. अनेकदा नात्यात आर्थिक स्थैर्य असतं, घरामध्ये सर्व भौतिक सुखसोयी असतात, पैसा-पाणी मुबलक असतं, पण मनाची ओढ मात्र हरवलेली असते. भौतिक गोष्टी कधीही भावनिक उणीव भरून काढू शकत नाहीत. 

शारीरिक जवळीक किंवा 'फिजिकल इंटिमसी' हा कोणत्याही वैवाहिक नात्याचा अविभाज्य भाग असतो. जर नात्यात ही ओढ पूर्णपणे संपली असेल आणि दोन्ही जोडीदारांमध्ये त्याबाबत कमालीची उदासीनता असेल, तर तो एक मोठा रेड फ्लॅग आहे. यासोबतच 'इमोशनल अवेलेबिलिटी' म्हणजेच भावनिक उपलब्धता महत्त्वाची ठरते. जेव्हा तुम्हाला एखादं संकट येतं किंवा तुम्हाला मानसिक आधाराची गरज असते, तेव्हा तुमचा जोडीदार तुमच्यासाठी तिथे उभा नसेल, तर त्या नात्याला काही अर्थ उरत नाही. घरी आल्यावर एकमेकांशी मनमोकळेपणाने बोलण्याऐवजी जर दोघेही आपापल्या मोबाईलमध्ये किंवा स्वतःच्याच विश्वात मग्न राहत असतील, तर समजून जा की तुमच्यातील संवादाचे पूल तुटलेले आहेत. कधीकधी एका जोडीदाराला या शांततेचा त्रास होत असतो, तर दुसऱ्याला त्यात काहीच गैर वाटत नाही. हा जो दृष्टिकोनातील फरक आहे, तो नात्यात अधिक दरी निर्माण करतो. 

नातं टिकवायचं की नाही, हा पूर्णपणे वैयक्तिक निर्णय असतो. जेव्हा नात्यात मुलं समाविष्ट असतात, तेव्हा हा निर्णय घेणं अधिक कठीण होतं. मुलांवर होणारा परिणाम लक्षात घेऊन अनेक जोडपी वर्षानुवर्षे घुसमट सोसतात. परंतु, सततच्या भांडणांमुळे किंवा तणावामुळे घरातील वातावरण दूषित होत असेल, तर त्याचा मुलांच्या मानसिकतेवर वाईट परिणाम होतो. अशा वेळी मॅरेज काउन्सिलरची मदत घेणे फायदेशीर ठरू शकते. काउन्सिलरचे काम केवळ तुटलेली लग्नं सांधणं एवढंच नसतं, तर जिथे नातं पूर्णपणे मृत झालं आहे आणि जिथे एकत्र राहणे अशक्य आहे, तिथे स्पष्टपणे घटस्फोटाचा सल्ला देणे किंवा जोडीदारांना वेगळं होण्यासाठी मानसिकदृष्ट्या तयार करणे हे देखील त्यांचे कर्तव्य असते. गोंधळलेल्या मनस्थितीतून बाहेर पडून स्पष्टता मिळवण्यासाठी तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन मोलाचे ठरते.

शेवटी, नातं हे आनंदासाठी असतं, ओझं वाहण्यासाठी नाही. जर नात्यात सन्मान, विश्वास आणि संवाद या तीन गोष्टी उरल्या नसतील, तर त्या नात्याचं अस्तित्व धोक्यात आहे असं समजावं. केवळ समाजासाठी किंवा प्रतिमेसाठी स्वतःचं मानसिक आरोग्य पणाला लावून नातं खेचत राहणं योग्य नाही. नात्यातील बदल ओळखणे आणि त्यावर वेळीच उपाययोजना करणे किंवा सन्मानाने बाहेर पडणे हाच शहाणपणा ठरतो. प्रत्येक व्यक्तीला सुखी आणि समाधानी आयुष्य जगण्याचा अधिकार आहे आणि जर एखादं नातं तुम्हाला केवळ दुःख देत असेल, तर त्यातून मुक्त होणे हेच दोघांच्याही हिताचे असते.