मुलांच्या वैवाहिक आयुष्यात पालकांची लुडबुड की मार्गदर्शन?

भारतीय संस्कृतीत विवाह हा केवळ दोन व्यक्तींचा नूतन प्रवास नसून दोन कुटुंबांचे एकत्र येणे मानले जाते. या नात्यामध्ये प्रेम, जिव्हाळा आणि ओढ असली तरी, व्यावहारिक पातळीवर कुटुंब चालवणे ही एक मोठी कसरत असते. संसाराचा गाडा हाकताना नवरा-बायकोमध्ये वाद होणे ही एक सामान्य प्रक्रिया आहे. मात्र, अलीकडच्या बदलत्या जीवनशैलीत एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते, ती म्हणजे मुलांच्या भांडणात पालकांची होणारी टोकाची इन्व्हॉल्वमेंट. पूर्वीच्या काळी संयुक्त कुटुंब पद्धतीत वडीलधारी मंडळी मध्यस्थी करून वाद मिटवत असत, पण आजच्या काळात पालकांची भूमिका आपल्याच मुलाची वकिली करण्याकडे झुकलेली दिसते. यामुळे छोट्याशा वादाचे रूपांतर दोन कुटुंबांमधील युद्धात होऊ लागले आहे. पालकांनी आपल्या मुलाच्या वैवाहिक आयुष्यात नेमकी कोणती भूमिका बजावावी, यावर गांभीर्याने विचार करण्याची हीच वेळ आहे.

जेव्हा मुलांच्या नात्यात काही खटके उडतात, तेव्हा पालकांमध्ये एक नैसर्गिक प्रवृत्ती दिसून येते. मुलीचे आई-वडील नेहमी आपल्या मुलीची बाजू लावून धरतात, तर मुलाचे आई-वडील आपल्या मुलावर कसा अन्याय होत आहे, हे सांगताना दिसतात. पालकांच्या या भूमिकेमुळे नात्यात दोन स्पष्ट 'टीम्स' तयार होतात. मुलगा आणि मुलगी हे दोन स्वतंत्र गट बनतात आणि संवाद होण्याऐवजी वादाचा पेच अधिक वाढत जातो. पालकांनी हे लक्षात घेणे आवश्यक आहे की, आपल्या अपत्याबद्दल प्रेम वाटणे स्वाभाविक असले तरी, जावई किंवा सून ही देखील दुसऱ्या कोणाची तरी मुले आहेत आणि त्यांचाही स्वतःचा एक दृष्टीकोन (Perspective) आहे. नात्यात टाळी कधीच एका हाताने वाजत नाही. जर दोन व्यक्तींमध्ये वाद होत असतील, तर त्यामागे दोघांच्याही स्वभावाचे पैलू किंवा काही चुका असू शकतात. आपला मुलगा किंवा मुलगी १०० टक्के बरोबर आहे आणि समोरची व्यक्ती १०० टक्के चुकीची आहे, असा विचार करणे हाच संसारातील वादाचा मुख्य पाया ठरतो.

पालकांनी सर्वात आधी आपली 'ऐकून घेण्याची' तयारी दाखवली पाहिजे. अनेकदा सासरच्या किंवा माहेरच्या मंडळींमध्ये समोरच्याचे म्हणणे ऐकून घेण्याऐवजी स्वतःचेच मुद्दे लादण्याची चढाओढ लागलेली असते. संवाद सुरू झाला की त्याचे रूपांतर 'ब्लेम गेम' (Blame Game) मध्ये होते. तू काय केलेस आणि मी काय केले, या जुन्या गोष्टी उकरून काढल्या जातात. एकदा का आरोप-प्रत्यारोपांची फेरी सुरू झाली की त्यातून कोणताही सकारात्मक तोडगा निघणे अशक्य असते. पालकांनी वकील होण्याऐवजी समजूतदार मार्गदर्शकाची भूमिका घेतली पाहिजे. जर आपल्याला समोरच्या व्यक्तीचे वागणे पटत नसेल, तर ते सांगण्याची एक विशिष्ट पद्धत असते. आरडाओरडा करून किंवा धाक दाखवून नाती टिकत नाहीत, उलट ती अधिक दुरावतात.

आजच्या तरुण जोडप्यांसाठी एक महत्त्वाचा सल्ला म्हणजे, आपल्या वैवाहिक वादात पालकांना जितके शक्य असेल तितके लांब ठेवावे. नवरा-बायकोने आपले प्रश्न आपल्या पातळीवर सोडवण्याचा प्रयत्न करणे हेच प्रगल्भतेचे लक्षण आहे. जेव्हा तुम्ही तिसऱ्या व्यक्तीला, मग ते तुमचे आई-वडील का असेनात, तुमच्या खाजगी वादात सामील करून घेता, तेव्हा ते प्रकरण अधिक गुंतागुंतीचे होते. पालकांचे त्यांच्या मुलांवर असणारे प्रेम त्यांना तटस्थ राहू देत नाही. यामुळे ते अनवधानाने आगीत तेल ओतण्याचे काम करतात. जर तुम्हाला वाटते की तुमचे प्रश्न सुटत नाहीत, तर पालकांऐवजी एखाद्या त्रयस्थ व्यक्तीची मदत घ्या. मॅरेज काऊन्सिलर, सायकॉलॉजिस्ट किंवा मानसोपचारतज्ज्ञ अशा वेळी उत्तम मार्गदर्शक ठरू शकतात. ही मंडळी दोन्ही बाजूंशी जोडलेली नसतात, त्यामुळे ते तटस्थपणे गोष्टींचे विश्लेषण करू शकतात.

पालकांनी मुलांच्या आयुष्यात 'इन्व्हॉल्वमेंट' आणि 'इंटिमिसी' यातील फरक समजून घेतला पाहिजे. मुलांच्या संसारात ढवळाढवळ करण्यापेक्षा त्यांना स्वतःचे निर्णय घेण्यास प्रवृत्त करावे. जर पालक सतत आपल्या मुलांची वकिली करत राहिले, तर मुले कधीच स्वावलंबी आणि जबाबदार होणार नाहीत. सुखी संसारासाठी पालकांनी केवळ आधारस्तंभ बनावे, न्यायाधीशाची किंवा वकिलाची भूमिका बजावू नये. जेव्हा पालक दोन्ही बाजू समजून घेण्याची प्रगल्भता दाखवतात, तेव्हाच मुलांचे वैवाहिक आयुष्य अधिक सुसह्य आणि आनंदी होऊ शकते. नाती तोडणे सोपे असते, पण ती जोडणे आणि टिकवून ठेवणे हीच खरी कला आहे आणि त्यात पालकांचा संयम हा सर्वात मोठा मंत्र आहे.