इंटरनेटच्या प्रसारामुळे जग जवळ आले असले तरी, आपल्या वैयक्तिक आयुष्याची सुरक्षा मात्र धोक्यात आली आहे. आपण जेव्हा फेसबुक, इंस्टाग्राम किंवा लिंकडइन सारख्या प्लॅटफॉर्मवर आपले फोटो, विचार किंवा लोकेशन शेअर करतो, तेव्हा आपल्याला वाटते की आपण केवळ आपल्या मित्र-परिवाराशी संवाद साधत आहोत. मात्र, या पडद्यामागे एक खूप मोठे चक्र काम करत असते. मॅक्स वुमनच्या व्हिडिओमध्ये ॲडव्होकेट वैशाली भागवत यांनी एक धक्कादायक वास्तव मांडले आहे—एका सामान्य युझरबद्दल फेसबुककडे किमान ५००० 'डेटा पॉईंट्स' (Data Points) उपलब्ध असतात. याचा अर्थ असा की, तुम्हाला तुमच्या स्वतःच्या सवयींबद्दल जेवढी माहिती नसेल, त्यापेक्षा जास्त अचूक माहिती या कंपन्यांकडे आणि पर्यायाने तो डेटा विकत घेणाऱ्या घटकांकडे असते.
सोशल मीडियावरील तुमची प्रत्येक हालचाल ही तुमच्या व्यक्तिमत्त्वाचा एक आरसा असते. तुम्ही कोणत्या पोस्ट लाईक करता, तुम्ही कोणत्या वेळेला ऑनलाईन असता, तुमचे राजकीय विचार काय आहेत, तुम्ही किती खर्च करता आणि तुमचे कौटुंबिक संबंध कसे आहेत—यावरून तुमचे 'प्रोफाईलिंग' (Profiling) केले जाते. सायबर गुन्हेगार या डेटाचा वापर करून हे ओळखतात की तुम्ही किती 'व्हल्नरेबल' (Vulnerable) आहात. उदाहरणार्थ, जर एखादी व्यक्ती सतत भावनिक पोस्ट शेअर करत असेल, तर तिला 'मॅट्रिमोनियल' किंवा 'डेटिंग' फ्रॉडमध्ये अडकवणे गुन्हेगारांना सोपे जाते. यालाच 'सोशल इंजिनिअरिंग' म्हणतात. गुन्हेगार आता केवळ तांत्रिक हॅकिंग करत नाहीत, तर ते तुमच्या मेंदूचे आणि स्वभावाचे हॅकिंग करत आहेत.
व्हिडिओमध्ये एक अतिशय महत्त्वाचा मुद्दा मांडला आहे तो म्हणजे 'नोइंगली' (Knowingly) आणि 'अननोइंगली' (Unknowingly) डेटा शेअर करणे. आपण हॉटेलमध्ये चेक-इन करताना किंवा एखाद्या मॉलमध्ये खरेदी करताना आपला मोबाईल नंबर आणि आधार कार्डची माहिती सहज देतो. हॉटेलला तुमची ओळख पटवण्यासाठी आधार कार्डाची किंवा बायोमेट्रिक डेटाची गरज नसते, तरीही आपण ते देतो. हा डेटा जेव्हा लीक होतो, तेव्हा तो 'डार्क वेब'वर विकला जातो. तिथून गुन्हेगार तुमची माहिती मिळवतात आणि मग तुम्हाला असा फोन येतो जो तुमच्या खासगी गोष्टींचा उल्लेख करतो, ज्यामुळे तुम्हाला वाटते की समोरची व्यक्ती खरोखरच अधिकृत आहे. एआय (AI) मुळे आता 'डीपफेक'चे संकटही वाढले आहे, जिथे तुमचा आवाज किंवा चेहरा वापरून तुमच्या नातेवाईकांकडून पैसे उकळले जाऊ शकतात.
वैशाली भागवत यांनी एक महत्त्वाचे उदाहरण दिले—एका मोठ्या कंपनीच्या माजी सीएफओ (CFO) व्यक्तीला देखील शेअर मार्केटमधील गुंतवणुकीच्या नावाखाली दीड ते दोन कोटी रुपयांचा गंडा घातला गेला. त्या व्यक्तीला एका व्हॉट्सॲप ग्रुपमध्ये सामील करून, एआय-आधारित बनावट ॲपद्वारे नफा होत असल्याचे भासवले गेले. हे सर्व शक्य झाले कारण त्या व्यक्तीच्या आर्थिक स्थितीचा आणि गुंतवणुकीच्या आवडीचा डेटा गुन्हेगारांकडे उपलब्ध होता. म्हणूनच, 'डिजिटल हायजीन' पाळणे ही काळाची गरज बनली आहे. आपण आपला फिजिकल घराचा दरवाजा जसा बंद ठेवतो, तसेच आपल्या डिजिटल घराचे (मोबाईल आणि सोशल मीडिया) दरवाजे सुरक्षित ठेवले पाहिजेत.
सुरक्षेसाठी काही प्राथमिक गोष्टी करणे अनिवार्य आहे. सर्वात आधी, सोशल मीडियावरील तुमची माहिती 'पब्लिक' ठेवण्याऐवजी 'ओन्ली फ्रेंड्स' ठेवा. प्रत्येक सोशल मीडिया खात्यासाठी 'टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन' (2FA) सुरू करा. तुमचा पासवर्ड हा तुमच्या जन्मतारखेसारखा सोपा नसावा. व्हिडिओमध्ये सुचवल्याप्रमाणे, जर आपण महागडा मोबाईल खरेदी करू शकतो, तर आपल्या डेटाच्या सुरक्षेसाठी वर्षाला काही ठराविक रक्कम खर्च करून एक चांगला अँटी-व्हायरस आणि सुरक्षित सॉफ्टवेअर घेणे ही गुंतवणूक मानली पाहिजे. भारताचा नवीन 'डिजिटल पर्सनल डेटा प्रोटेक्शन ॲक्ट' (DPDP Act) आता कंपन्यांवर कडक निर्बंध आणणार आहे, परंतु जोपर्यंत आपण स्वतः माहिती शेअर करताना विचार करणार नाही, तोपर्यंत सायबर सुरक्षितता पूर्ण होऊ शकणार नाही. तुमची प्रायव्हसी तुमच्या हातात आहे, ती काळजीपूर्वक जपा.