पुरुषांपेक्षा महिलांना जास्त पगार!

आजच्या २१ व्या शतकात आपण कितीही प्रगती केली असली, तरी 'स्त्री-पुरुष समानता' हा विषय आजही जागतिक स्तरावर चर्चेचा केंद्रबिंदू ठरतो. अनेक विकसित राष्ट्रांमध्येही आजही महिलांना पुरुषांच्या तुलनेत कमी वेतन दिले जाते, ज्याला आपण 'जेंडर पे गॅप' (Gender Pay Gap) म्हणतो. मात्र, युरोपमधील एका छोट्याशा देशाने या जुन्या रूढींना तडा देत संपूर्ण जगासमोर एक अनोखा आदर्श उभा केला आहे. हा देश म्हणजे 'लक्झमबर्ग'. निसर्गसौंदर्याने नटलेला हा देश आता केवळ त्याच्या पर्यटन स्थळांसाठीच नाही, तर तिथल्या महिलांच्या आर्थिक प्रगतीसाठी ओळखला जात आहे.

लक्झमबर्ग हा जगातील असा एकमेव देश बनला आहे, जिथे महिलांना पुरुषांपेक्षा किंचित जास्त पगार दिला जातो. हे वाचून कदाचित अनेकांना आश्चर्य वाटेल, पण हे सत्य आहे. आकडेवारीनुसार, या देशात 'जेंडर पे गॅप' उणे ७ टक्क्यांच्या (-०.७%) आसपास आहे. याचाच अर्थ असा की, तिथे एकाच कामासाठी किंवा एकाच स्तरावर काम करणाऱ्या महिलांना पुरुषांपेक्षा अधिक मोबदला मिळतो. या क्रांतिकारी बदलामागे लक्झमबर्ग सरकारची दूरदृष्टी आणि गेल्या अनेक वर्षांपासून केलेले धोरणात्मक प्रयत्न कारणीभूत आहेत.

या देशात महिलांना मिळणाऱ्या उच्च पगाराचे सर्वात महत्त्वाचे कारण म्हणजे तिथल्या कामाच्या ठिकाणची लवचिकता (Workplace Flexibility). लक्झमबर्गमध्ये महिलांना त्यांच्या सोयीनुसार कामाच्या वेळा निवडण्याची मुभा दिली जाते. यामुळे घरची जबाबदारी आणि करिअर यांचा समतोल राखणे महिलांना सहज शक्य होते. तसेच, अपत्याच्या जन्मानंतर केवळ आईलाच नाही, तर वडिलांनाही दीर्घकालीन सुट्ट्या मिळतात, जेणेकरून संगोपनाची जबाबदारी दोघांमध्ये समान वाटली जाईल. या निर्णयामुळे महिलांच्या करिअरमध्ये खंड पडत नाही आणि त्या सातत्याने प्रगती करत राहतात.

गेल्या पाच दशकांमध्ये लक्झमबर्गने आपल्या शैक्षणिक आणि व्यावसायिक धोरणांमध्ये मोठे बदल केले आहेत. आज येथील महिला केवळ सेवा क्षेत्रातच नाही, तर शिक्षण, वित्त (Finance), तंत्रज्ञान आणि आरोग्य क्षेत्रातही मोठ्या प्रमाणावर कार्यरत आहेत. विशेष म्हणजे, लक्झमबर्ग हा जगातील सर्वाधिक दरडोई उत्पन्न असलेल्या देशांपैकी एक आहे. येथील अर्थव्यवस्था प्रामुख्याने बँकिंग आणि कॉर्पोरेट क्षेत्रावर अवलंबून आहे. या उच्च पदांवर काम करणाऱ्या महिलांची संख्या तिथे लक्षणीय आहे, ज्यामुळे त्यांची सरासरी कमाई पुरुषांच्या बरोबरीने किंवा त्यांच्या पुढे गेली आहे.

लक्झमबर्ग सरकार केवळ समानता लागू करण्यावर थांबले नाही, तर त्यांनी पगाराच्या बाबतीत अत्यंत पारदर्शक नियम केले आहेत. कंपन्यांना तिथे स्त्री आणि पुरुष कर्मचाऱ्यांच्या पगाराची माहिती उघड करावी लागते, ज्यामुळे कोणत्याही प्रकारचा भेदभाव करणे कठीण जाते. जर एखाद्या कंपनीत असा भेदभाव आढळला, तर त्यांच्यावर कडक कारवाईची तरतूदही करण्यात आली आहे. अशा प्रकारच्या सरकारी धाकामुळे आणि प्रोत्साहनामुळे तिथे महिलांना कामाच्या ठिकाणी सन्मान आणि योग्य मोबदला मिळतो.

बेल्जियम, फ्रान्स आणि जर्मनी यांच्या सीमांना लागून असलेला हा देश जरी भौगोलिकदृष्ट्या लहान असला, तरी सामाजिक विचारांच्या बाबतीत तो अत्यंत प्रगत आहे. या देशाने हे सिद्ध केले आहे की, जर महिलांना योग्य संधी, सुरक्षित वातावरण आणि कामाची लवचिकता दिली, तर त्या अर्थव्यवस्थेला एका नव्या उंचीवर नेऊ शकतात. आज जगातील इतर प्रगत राष्ट्रे लक्झमबर्गच्या या मॉडेलचा अभ्यास करत आहेत. ज्या समाजात स्त्रियांना आर्थिक स्वातंत्र्य मिळते, तो समाज खऱ्या अर्थाने समृद्ध होतो, हेच लक्झमबर्गच्या या यशाचे रहस्य आहे.