स्नेहवन: जिथे फुलतेय वंचितांच्या शिक्षणाचे नंदनवन आणि शेतकरी पुत्रांचे भवितव्य

मराठवाडा म्हटलं की डोळ्यांसमोर येतो तो कोरडा दुष्काळ आणि पिचलेला शेतकरी. पण याच दुष्काळी भूमीत आता शिक्षणाची एक नवी पालवी फुटू लागली आहे, तिचं नाव आहे 'स्नेहवन'. आत्महत्या केलेल्या किंवा अत्यंत गरीब परिस्थितीतील शेतकऱ्यांच्या मुलांसाठी स्नेहवन हे आज खऱ्या अर्थाने माहेरघर बनले आहे. ही संस्था केवळ एक वसतिगृह नाही, तर ते एक असे संस्कार केंद्र आहे जिथे मुलांच्या हातातील माती आणि डोळ्यातील स्वप्नं यांचा मेळ घातला जातो. अशोक देशमाने यांनी स्थापन केलेल्या या संस्थेचा मूळ उद्देश हाच आहे की, बापाने फास घेतला असला तरी मुलाने मात्र शिखरावर पोहोचावे.

स्नेहवनमध्ये आज २०० हून अधिक मुले शिक्षण घेत आहेत. या मुलांच्या आयुष्यात आलेले दुःख विसरून त्यांना पुन्हा मुख्य प्रवाहात आणणे हे मोठे आव्हान होते. संस्थेत येणारे प्रत्येक मूल एका वेगळ्या मानसिकतेतून आलेले असते. कुणी वडील गमावलेले असतात, तर कुणी अत्यंत गरिबीत दिवस काढलेले असतात. स्नेहवनमध्ये त्यांना केवळ पुस्तकी ज्ञान दिले जात नाही, तर त्यांच्या व्यक्तिमत्वाचा सर्वांगीण विकास केला जातो. अशोक देशमाने यांच्या मते, "एक हात मातीत आणि दुसरा हात तंत्रज्ञानावर" असावा. म्हणूनच इथे मुलांना शेतीचे महत्त्व सांगतानाच कोडिंग, कॉम्प्युटर आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाची ओळख करून दिली जाते.

संस्थेचे वातावरण अत्यंत घरगुती असून तिथे मुलांवर वारकरी संप्रदायाचे आणि नैतिकतेचे संस्कार केले जातात. ही मुले स्वतःची कामे स्वतः करतातच, पण एकमेकांना आधार द्यायलाही शिकतात. स्नेहवनमध्ये या मुलांच्या राहण्याची, खाण्याची आणि उच्च शिक्षणाची संपूर्ण जबाबदारी घेतली जाते. आज ही मुले जेव्हा आत्मविश्वासाने बोलतात, तेव्हा त्यांच्या डोळ्यांत आपल्या बापाची हार नाही तर विजयाची जिद्द दिसते. जागतिक स्तरावरही या कार्याची दखल घेतली गेली आहे. स्नेहवनने सिद्ध केले आहे की, जर योग्य संधी आणि मायेचा आधार मिळाला, तर ग्रामीण भागातील मुलेही जगाच्या स्पर्धेत कुठेही कमी पडणार नाहीत. या संस्थेच्या माध्यमातून अशोक देशमाने यांनी मराठवाड्याला जगण्याची एक नवी उमेद दिली आहे.