करिअरची उंची की माणुसकीची खोली?

माणसाच्या आयुष्यात यशाची व्याख्या काय असते? स्वतःचं मोठं घर, गाडी, सुख-सोयींनी युक्त आयुष्य आणि समाजात असणारी प्रतिष्ठा. पण काही माणसं अशी असतात ज्यांना हे सगळं मिळाल्यावरही त्यांच्या मनाचा कोपरा कुठेतरी अस्वस्थ असतो. ही अस्वस्थता असते आपल्या समाजासाठी, आपल्या मातीसाठी काहीतरी करण्याच्या ओढीची. असाच एक थक्क करणारा प्रवास आहे परभणीच्या मातीतील तरुण 'अशोक देशमाने' यांचा. एका नामांकित आयटी कंपनीत सॉफ्टवेअर इंजिनिअर म्हणून काम करणाऱ्या या तरुणाने जेव्हा लाखो रुपयांचे पॅकेज आणि परदेशात जाण्याची संधी समोर असताना आपल्या नोकरीचा राजीनामा दिला, तेव्हा अनेकांना वाटलं की हा वेडेपणा आहे. पण अशोक यांच्या डोळ्यासमोर स्वतःचं सुख नव्हतं, तर त्यांच्यासमोर होते मराठवाड्यातील त्या शेतकऱ्यांच्या मुलांचे चेहरे, ज्यांचे वडील कर्जबाजारीपणामुळे किंवा दुष्काळामुळे जगाचा निरोप घेऊन गेले होते.

अशोक देशमाने यांचा जन्म परभणी जिल्ह्यातील मानवत तालुक्यातील मंगरूळ या एका अत्यंत छोट्या गावात झाला. वारकरी संप्रदायाचा वारसा असलेल्या या कुटुंबात गरिबी होती, पण संस्कारांची श्रीमंती मोठी होती. आई-वडील दोघेही शेतकरी. कोरडवाहू शेतीवर उदरनिर्वाह चालवायचा म्हणजे आकाशाकडे डोळे लावून बसण्याशिवाय पर्याय नसायचा. अशा परिस्थितीत अशोक यांचे बालपण गेले. त्यांनी स्वतः अनुभवले होते की, गावाकडून तालुक्याच्या ठिकाणी शिकायला जाताना खिशात बसच्या तिकिटासाठी दोन रुपयेही नसायचे. मुलींना एसटी मोफत होती, पण मुलांसाठी आठ रुपये लागायचे. खिशात पैसे नसल्यामुळे अशोक कित्येकदा जीपच्या बोनेटवर किंवा मागे लटकून जीव धोक्यात घालून शाळेत जायचे. हा संघर्ष त्यांच्या मनावर कुठेतरी कोरला गेला होता. गरिबीमुळे शिक्षण सुटण्याची भीती काय असते, हे त्यांनी जवळून पाहिले होते.

पुण्यात आल्यावर त्यांनी जिद्दीने शिक्षण पूर्ण केले आणि आयटी इंजिनिअर झाले. पुण्यात नोकरी लागल्यावर सर्व काही सुरळीत झाले होते. पण मराठवाड्यात जेव्हा भीषण दुष्काळ पडला आणि शेतकऱ्यांच्या आत्महत्यांच्या बातम्या येऊ लागल्या, तेव्हा अशोक यांचे मन शांत बसू शकले नाही. त्यांना आठवले की, जेव्हा एखादा शेतकरी आत्महत्या करतो, तेव्हा त्याचं कुटुंब उघड्यावर पडतं. विशेषतः त्या घरातील मुलांचे शिक्षण कायमचे थांबते. ज्या वयात हातामध्ये पेन हवा असतो, त्या वयात ही मुले मजुरी करू लागतात. ही जाणीव अशोक यांना अस्वस्थ करत होती. त्यांनी विचार केला की, मी पुण्यात एसी ऑफिसमध्ये बसून कोडिंग करतोय, पण माझ्या गावातील मुले शिक्षणावाचून वणवण भटकत आहेत. जर मीच माझ्या समाजासाठी काही केलं नाही, तर माझ्या शिक्षणाचा काय उपयोग?

परदेशात जाण्याची संधी जेव्हा चालून आली, तेव्हा अशोक यांनी एक ऐतिहासिक निर्णय घेतला. त्यांनी आपल्या पत्नीशी, कुटुंबाशी चर्चा केली आणि नोकरी सोडण्याचा निर्णय जाहीर केला. सुरुवातीला सर्वांनाच धक्का बसला. एका चांगल्या करिअरचा अंत होतोय असं वाटत होतं, पण प्रत्यक्षात तिथे एका मोठ्या सामाजिक क्रांतीचा जन्म होत होता. अशोक यांनी 'स्नेहवन' नावाची संस्था स्थापन केली. ही संस्था म्हणजे केवळ एक अनाथालय नाही, तर ते एक स्वप्न आहे अशा मुलांसाठी ज्यांनी सर्व काही गमावले आहे. पुण्याजवळ कोथरूड आणि नंतर भोसरी परिसरात त्यांनी या कार्याला सुरुवात केली. सुरुवातीला केवळ ५-६ मुलांपासून सुरू झालेला हा प्रवास आज शेकडो मुलांपर्यंत पोहोचला आहे.

या प्रवासात अशोक देशमाने यांनी केवळ मुलांना आसरा दिला नाही, तर त्यांना सन्मानाने जगण्याची वाट दाखवली. "मी इंजिनिअर आहे, म्हणून मी माझ्या मुलांनाही तंत्रज्ञानात प्रगत करणार," हा त्यांचा ध्यास होता. त्यांनी मुलांना कॉम्प्युटर शिकवले, त्यांना आधुनिक जगाशी जोडले. आज अशोक देशमाने यांच्या या प्रवासाकडे पाहताना लक्षात येते की, खरी श्रीमंती ही बँकेतल्या शिल्लकीत नसते, तर तुम्ही किती लोकांच्या आयुष्यात आनंदाचा प्रकाश आणला यात असते. त्यांनी आपल्या सोयीच्या आयुष्याचा त्याग करून जो काट्यांचा मार्ग निवडला, त्यातून आज शेकडो फुलांचे आयुष्य सुगंधित होत आहे. हा केवळ एका इंजिनिअरचा प्रवास नाही, तर तो एका संवेदनशील मनाचा मानुसकीकडे जाणारा महामार्ग आहे.