नऊवारीची जादू: साडीतलं 'पेनकिलर'!

व्यवसायानिमित्त माझं फिरणं ठरलेलं असतं, पण प्रवासाला निघण्यापूर्वी आजीच्या तोंडून एक वाक्य बाहेर पडलं आणि माझ्या मनात घर करून गेलं. आजी म्हणाली होती, "अगं, मालेगावची नऊवारी पातळं काय सुंदर असतात! एकदम तलम आणि अंगाला लोण्यासारखी लागणारी." मला मालेगाव म्हणजे फक्त यंत्रमाग ( Powerloom)चं केंद्र माहिती होतं, पण तिथे नऊवारी साड्यांची अशी 'यात्रा' भरते, याची कल्पना नव्हती.

मी मालेगावला पोहोचले आणि खरंच तिथे साड्यांची जत्राच सापडली! एकदम 'ब्राइट' रंग, पारंपरिक नक्षीदार काठ आणि ते तलम सुती कापड... मी मोह आवरू शकले नाही आणि सँपल म्हणून आठ - दहा नऊवारी घेतल्या.

घरी आल्यावर नऊवारीचे प्रदर्शन भरले. गेल्या काही दिवसांपासून आजीची तब्येत बरी नव्हती. 'शोल्डर' इतका जाम झाला होता की तिला हातही हलवता येत नव्हता. त्यामुळे आम्ही तिला सोयीचे म्हणून 'शोल्डर बटण'चे गाऊन घालायला लावले होते. पण आजी म्हणजे जुन्या वळणाची स्वाभिमानी स्त्री! गाऊनमध्ये ती अशी दिसायची जणू एखाद्या वाघिणीला कुणीतरी पिंजऱ्यात बंद करून वरून नाईट ड्रेस घातलाय. तिला त्या गाऊनमध्ये अजिबात 'कंफर्टेबल' वाटत नव्हतं, हे मला तेव्हा जाणवलं जेव्हा तिने साड्यांना हात लावला.

मी साड्या पसरवल्या. आजीने त्यातली एक नारंगी-लाल (Orange-Red) शेड असलेली साडी हळूच हाताने उचलली. तिच्या चेहऱ्यावर एक वेगळीच चमक आली. तिचे डोळे सांगत होते की तिला ती साडी मनापासून आवडली आहे, पण आजी गप्प!

मी विचारलं, "आजी, आवडली का गं तुला?"

तशी आजी म्हणाली, "नको गं! काय करायचीय आता साडी? हात तर वर होत नाही, गाऊनच बरा आहे या वयात..." पण तिचं ते 'हो-नाही' करणं आणि साडीवरून फिरणारा हात बरंच काही सांगून जात होता.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी मी झोपेतून उठून, डोळे चोळत हॉलमध्ये आले आणि समोरचं दृश्य बघून माझे डोळे विस्फारलेच! कालपर्यंत जिला स्वतःच्या हाताने गाऊनचं बटण लावता येत नव्हतं, ती माझी आजी चक्क 'नऊवारी' नेसून, अंघोळ उरकून, डायनिंग टेबलवर एखाद्या राणीसारखी बसली होती!

तिने दिवाळीला मी घेतलेली साडी अगदी व्यवस्थित चापूनचोपून नेसली होती. मला बघताच ती गालातल्या गालात हसली आणि मोठ्या आनंदाने म्हणाली, "हे बघ, हे तूच आणलं होतं ना दिवाळीला? मला हेच आवडतं गं! आता बघ मला कसं एकदम ठणठणीत वाटतंय, मला पातळ नेसता आलं... आता मी बरी आहे!"

मला हसू आवरेना. नऊवारी साडी म्हणजे आजीसाठी जणू एखादं 'पेनकिलर' होतं! साडी दिसली आणि तिचा तो जाम झालेला खांदा एखाद्या ग्रीस घातलेल्या यंत्रासारखा फिरू लागला होता.

पण त्या हसण्यामागे एक हळवा कोपराही होता जो मला थेट भिडला. आजीसाठी ती नऊवारी म्हणजे फक्त कापड नव्हतं, ती तिची 'दुसरी त्वचा' (Second Skin) होती. ज्या गाऊनला आम्ही 'सोयीचं' समजत होतो, तो तिला परका वाटत होता. त्या नऊवारीच्या पदराखाली तिने आपली सगळी दुखणी, कष्ट आणि वाढतं वय लपवून ठेवलं होतं.

तिने साडी नेसली आणि जणू तिला तिचं हरवलेलं चैतन्य पुन्हा मिळालं. आमच्यासाठी ती केवळ एक साडी होती, पण आजीसाठी ती तिची 'ओळख' होती... जी तिला शेवटपर्यंत ताठ मानेने जपायची होती.

(साभार - सदर पोस्ट मनस्वी राणे यांच्या फेसबुक भिंतीवरून घेतली आहे.)