सोशल मीडियावरील एक व्हिडिओ आणि एका आयुष्याचा अंत
आजच्या डिजिटल युगात एखादी घटना घडते तेव्हा त्याचे पडसाद पोलीस ठाण्यापेक्षा आधी सोशल मीडियावर उमटतात. टेक्सटाईल कर्मचारी दीपक यांच्या आत्महत्येच्या घटनेने पुन्हा एकदा हेच सिद्ध केले आहे. एका महिलेने बसमध्ये दीपकवर विनयभंगाचे आरोप करत व्हिडिओ व्हायरल केला आणि त्यानंतर दीपकने उचललेले टोकाचे पाऊल, या दोन्ही घटनांनी समाजाला विचार करायला भाग पाडले आहे. मात्र, या प्रकरणाकडे पाहताना समाजात दोन तट पडले असून, दोन्ही बाजूंचे तर्क तितकेच महत्त्वाचे आहेत.
असुरक्षिततेची भीती की छेडछाड? सोशल मीडियावर व्हिडिओ पोस्ट करणाऱ्या महिलेच्या बाजूने विचार केला, तर सार्वजनिक वाहतुकीने प्रवास करणाऱ्या महिलांच्या सुरक्षेचा प्रश्न गंभीर आहे. गर्दीच्या बसमध्ये अनेकदा महिलांना नकोशा स्पर्शाचा सामना करावा लागतो. अशा वेळी संताप अनावर होणे स्वाभाविक आहे. संबंधित महिलेच्या मते, दीपकचा स्पर्श हा केवळ गर्दीचा भाग नव्हता तर तो हेतुपुरस्सर होता. आपल्यासोबत घडलेला प्रकार जगासमोर यावा आणि इतर महिलांनीही सतर्क राहावे, या हेतूने तिने तो व्हिडिओ बनवला असावा, असा एक सूर आहे. 'गप्प बसण्यापेक्षा प्रतिकार करणे' या मानसिकतेतून हा व्हिडिओ समोर आला असावा, असा दावा तिचे समर्थक करत आहेत.
गर्दीतील अनावधानाने झालेला स्पर्श की बदनामी? दुसरीकडे, दीपकच्या कुटुंबीयांचे आणि काही प्रत्यक्षदर्शींचे म्हणणे वेगळे आहे. शहरात बसमधील गर्दी सर्वश्रुत आहे. अशा गर्दीत एखाद्याचा कोपर किंवा हात लागणे ही सामान्य बाब असू शकते. दीपक केवळ आपल्या कामावर जाण्यासाठी धडपडत होता, असा दावा केला जात आहे. व्हायरल व्हिडिओमध्ये त्याचे कृत्य स्पष्टपणे 'विनयभंग' होते की तो केवळ गर्दीतून मार्ग काढत होता, हे तांत्रिक तपासाशिवाय सांगणे कठीण आहे. पण व्हिडिओ व्हायरल झाल्यामुळे ज्या प्रकारे दीपकवर 'क्रीप' असा शिक्का बसला, त्याने त्याच्या मानसिकतेवर खोलवर परिणाम केला. "न्यायालयाने दोषी ठरवण्याआधीच जगाने मला गुन्हेगार ठरवले," ही भावना कदाचित त्याला मृत्यूच्या दारापर्यंत घेऊन गेली.
खऱ्या पीडितांचा आणि न्यायाचा प्रश्न या संपूर्ण प्रकरणात सर्वात मोठी अडचण ही आहे की, जेव्हा अशा घटनांमध्ये संभ्रम निर्माण होतो, तेव्हा त्याचा थेट परिणाम महिला सुरक्षेच्या चळवळीवर होतो. जर हा आरोप खोटा असेल, तर खरोखरच त्रास सहन करणाऱ्या महिलांकडे समाज संशयाने पाहू लागतो. आणि जर दीपक खरोखर दोषी असता, तर त्याला कायद्याने शिक्षा मिळणे गरजेचे होते, आत्महत्येने प्रश्न सुटत नाही. 'सोशल मीडिया ट्रायल'मुळे अनेकदा सत्य मागे पडते आणि केवळ भावनांचा उद्रेक समोर येतो.
निष्कर्ष नाही, तर विचार करण्याची वेळ ही घटना आपल्याला कोणत्याही एका टोकाच्या निर्णयावर पोहोचण्यापेक्षा काही प्रश्न विचारण्यास प्रवृत्त करते. सार्वजनिक ठिकाणी महिलांच्या सुरक्षिततेसाठी नक्की कोणते निकष असावेत? एखाद्यावर आरोप करताना तो कायदेशीर मार्गाने करावा की डिजिटल व्यासपीठावरून? आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, एखाद्याचे चारित्र्यहनन करण्याइतपत आपली खात्री पटली आहे का? दीपकची आत्महत्या आणि त्या महिलेचा आरोप या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू असू शकतात, ज्याचा उलगडा केवळ सखोल चौकशीतूनच होऊ शकतो. तोपर्यंत, डिजिटल जगाने कोणालाही 'हिरो' किंवा 'व्हिलन' ठरवण्यापूर्वी संयम बाळगणे गरजेचे आहे.
