मणिकर्णिका घाटावरील अहिल्याबाईंच्या वारशाचे रक्षण काळाची गरज!

वाराणसी, म्हणजेच आपली काशी! जिथे मृत्यू ही मोक्षाची पायरी मानली जाते. याच काशीच्या ८४ घाटांपैकी अत्यंत महत्त्वाचा आणि पवित्र मानला जाणारा घाट म्हणजे 'मणिकर्णिका घाट'. १८ व्या शतकात जेव्हा परकीय आक्रमणांमुळे काशीचे वैभव धोक्यात आले होते, तेव्हा मालवा साम्राज्याच्या महाराणी पुण्यश्लोक अहिल्याबाई होळकर यांनी या घाटाचा जीर्णोद्धार करून त्याला पुन्हा गतवैभव प्राप्त करून दिले. आज दुर्दैवाने, त्याच घाटाच्या 'पुनर्विकासाच्या' नावाखाली अहिल्याबाईंनी उभारलेल्या वारशावर बुलडोझर फिरवला जात असल्याचे चित्र पाहायला मिळत आहे.

विकासाचा अट्टहास आणि इतिहासाचा बळी: पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या स्वप्नातील 'भव्य काशी' साकारण्यासाठी मणिकर्णिका घाटाचा कायापालट केला जात आहे. या प्रकल्पासाठी १८ कोटींहून अधिक खर्च अपेक्षित असून, तिथे अंत्यसंस्कारासाठी येणाऱ्या लोकांसाठी अद्ययावत सोयीसुविधा, प्रतीक्षालय आणि स्वच्छतागृहे उभारली जाणार आहेत. विकास नक्कीच हवा, पण तो करताना आपल्या पूर्वजांनी दिलेला अमूल्य वारसा नष्ट करावा का? हा प्रश्न आज प्रत्येक इतिहासप्रेमीच्या मनात निर्माण झाला आहे. मणिकर्णिका घाटावर असलेल्या अहिल्याबाई होळकर यांच्या मूर्ती आणि प्राचीन मढ्या (मूर्ती कोरलेले चबूतरे) जमीनदोस्त केल्याने संतापाचा वणवा पेटला आहे.

होळकर राजघराण्याची भूमिका: इंदोरच्या 'खासगी देवी अहिल्याबाई होळकर चॅरिटीज ट्रस्ट'ने या घटनेवर तीव्र आक्षेप घेतला आहे. युवराज यशवंतराव होळकर यांनी स्वतः या घटनेचा निषेध करत म्हटले आहे की, "ज्या ठिकाणी अहिल्याबाईंनी स्वतः गंगा मातेच्या उपासनेसाठी आपल्या मूर्ती स्थापन केल्या होत्या, त्या ठिकाणी कोणतीही पूर्वसूचना न देता पाडकाम करणे अत्यंत क्लेशदायक आहे." होळकर घराण्याने या प्रकरणी कायदेशीर कारवाईचे संकेत दिले असून पंतप्रधान कार्यालय आणि उत्तर प्रदेशच्या मुख्यमंत्र्यांकडे चौकशीची मागणी केली आहे.

प्रशासनाचे स्पष्टीकरण आणि वास्तव: वाराणसीचे जिल्हाधिकारी आणि प्रशासकीय अधिकाऱ्यांच्या मते, घाटाचा पाया मजबूत करण्यासाठी आणि नवीन पायऱ्या बांधण्यासाठी हे काम आवश्यक आहे. उत्खननादरम्यान सापडलेल्या मूर्ती आणि कलाकृती सांस्कृतिक विभागाच्या ताब्यात असून त्या सुरक्षित आहेत, असा दावा प्रशासनाने केला आहे. मात्र, सोशल मीडियावर फिरणाऱ्या फोटोंमध्ये ऐतिहासिक मूर्तींचे तुकडे आणि ढिगाऱ्यात पडलेले अवशेष स्पष्ट दिसत आहेत. यामुळे प्रशासनाच्या दाव्यावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित होत आहे. 'प्राणप्रतिष्ठित' मूर्तींना यंत्रांच्या साहाय्याने हटवणे ही धार्मिक भावना दुखावणारी कृती असल्याचे हिंदू संघटनांचे म्हणणे आहे.

अहिल्याबाईंचे कार्य आणि काशी: अहिल्याबाई होळकर यांनी केवळ मणिकर्णिका घाटच नव्हे, तर काशी विश्वनाथ मंदिराचाही जीर्णोद्धार केला होता. त्यांनी देशभर धर्मशाळा, घाट आणि मंदिरांचे जाळे विणले. वाराणसीमध्ये त्यांनी केलेली कामे आजही मराठा स्थापत्यशास्त्राचा आणि त्यांच्या दातृत्वाचा पुरावा आहेत. अशा महान लोकमातेचा वारसा जपणे हे केवळ एका कुटुंबाचे नव्हे, तर संपूर्ण देशाचे कर्तव्य आहे.

विकास ही निरंतर चालणारी प्रक्रिया आहे, पण तो वारशाच्या पायावर नसावा. मणिकर्णिका घाटाचे सुशोभीकरण करताना तिथला 'प्राचीन आत्मा' हरवला जाणार नाही, याची काळजी घेणे प्रशासनाची जबाबदारी आहे. आधुनिकतेच्या शर्यतीत आपण आपला इतिहास विसरलो, तर येणारी पिढी आपल्याला कधीच माफ करणार नाही. अहिल्याबाई होळकर यांची स्मृती आणि त्यांनी निर्माण केलेला वारसा हा काशीचा अविभाज्य भाग आहे, त्याचे रक्षण होणे हीच खरी श्रद्धांजली ठरेल.