'आप की अदालत'मध्ये मॅरी कोमचा टाहो

भारतीय क्रीडा जगतातील 'सुपरमॉम' आणि जिद्दीचे दुसरे नाव म्हणजे एम. सी. मॅरी कोम. रिंगमध्ये मोठ्या मोठ्या प्रतिस्पर्ध्यांना आपल्या एका ठोशाने धूळ चारणाऱ्या या रणरागिणीच्या डोळ्यांत आज पाणी आहे. हे पाणी पराभवाचे नाही, तर एका स्त्रीच्या विश्वासाचा जो खून झाला आहे, त्याचे आहे. नुकत्याच रजत शर्मा यांच्या 'आप की अदालत' या शोमध्ये दिलेल्या एका विशेष मुलाखतीत मॅरी कोमने तिच्या वैयक्तिक आयुष्यातील जो काळाकुट्ट अध्याय उघडला, तो ऐकून कोणत्याही स्त्रीचे काळजाचे पाणी होईल. २० वर्षांच्या सुखी संसाराचा बुरखा टराटरा फाटला असून, एका यशस्वी स्त्रीला आपल्याच घरात कशा प्रकारे आर्थिक आणि मानसिक फसवणुकीला सामोरे जावे लागले, याचे दाहक वास्तव समोर आले आहे.

यशाच्या शिखरावर असताना झालेला 'घरभेदी' घात

एक स्त्री जेव्हा घराबाहेर पडून जगावर राज्य करायला निघते, तेव्हा तिला सर्वात जास्त गरज असते ती घराकडून मिळणाऱ्या भक्कम पाठिंब्याची. मॅरी कोमच्या बाबतीत जगाला हेच वाटत होते की, तिचे पती ओन्लर कोम हे तिच्या यशाचे आधारस्तंभ आहेत. मात्र, 'आप की अदालत'मध्ये मॅरीने सांगितले की, ज्या सावलीवर तिने विश्वास ठेवला, त्याच सावलीने तिला अंधारात ढकलले. २० वर्षे ज्या नात्याला तिने रक्ताचे पाणी करून जपले, त्या नात्यात केवळ फसवणूक आणि स्वार्थ असल्याचे लक्षात आल्यावर मॅरी कोमने मौन सोडण्याचा निर्णय घेतला. तिने स्पष्ट केले की, हे केवळ पैशांचे प्रकरण नसून विश्वासाचा खून आहे. लग्नानंतर आणि मुलांना जन्म दिल्यानंतरही तिने बॉक्सिंगमध्ये पुनरागमन करून पदके जिंकली. या प्रवासात जगाला असे वाटले की तिचा पती तिला खंबीर साथ देत आहे, पण पडद्यामागचे सत्य काही वेगळेच होते.

मॅरी कोमने या मुलाखतीत तिचे पती ओन्लर कोम यांच्यावर अतिशय गंभीर आणि खळबळजनक आरोप केले आहेत. तिने सांगितले की, ज्या व्यक्तीवर तिने आंधळा विश्वास ठेवला, त्याच व्यक्तीने तिच्या कष्टाच्या कमाईवर डल्ला मारला. मॅरीने बॉक्सिंग रिंगमध्ये घाम गाळून, दिवस-रात्र मेहनत करून जमा केलेली पुंजी आणि खरेदी केलेली मालमत्ता तिच्या पतीने तिच्या नकळत स्वतःच्या नावावर हस्तांतरित करून घेतली. एका स्त्रीसाठी तिची मालमत्ता ही केवळ जमीन नसते, तर तिच्या मुलांचे सुरक्षित भविष्य असते. मात्र, ओन्लरने मॅरीच्या मागे तिच्याच मालमत्तेवर कोट्यवधींचे कर्ज (Mortgage) काढून तिचा आर्थिक पाया पूर्णपणे उखडून टाकला.

आर्थिक हिंसाचार: एका यशस्वी स्त्रीची शोकांतिका

'आप की अदालत'मध्ये बोलताना मॅरी कोम अत्यंत भावूक झाली होती. तिने विचारले की, "जर मी माझ्या स्वतःच्या घरात सुरक्षित नसेन, तर मी जगाशी कशी लढू?" एका महिलेच्या दृष्टिकोनातून पाहिले तर ही घटना 'आर्थिक हिंसाचाराचे' (Economic Violence) उत्कृष्ट उदाहरण आहे. अनेकदा समाजात असे मानले जाते की, स्त्री कितीही कमावती असली तरी तिचे आर्थिक व्यवहार पुरुषानेच हाताळावेत. मॅरी कोमने हीच चूक केली. तिने खेळावर लक्ष केंद्रित केले आणि घराची आर्थिक सूत्रे पतीच्या हातात दिली. याचा फायदा घेत तिच्या पतीने तिची वर्षानुवर्षांची मेहनत मातीमोल केली.

मॅरीने सांगितले की, तिला जेव्हा या फसवणुकीचा सुगावा लागला, तेव्हा तिच्या पायाखालची जमीन सरकली. तिने जी घरे आणि जमिनी आपल्या मुलांच्या नावे करण्यासाठी घेतल्या होत्या, त्यावर आधीच बँकेचे कर्ज काढून पतीने पैसे उडवले होते. एका आईसाठी यापेक्षा मोठे दुःख काय असू शकते की, तिने आपल्या लेकरांसाठी जमवलेली पुंजी तिच्याच पतीने जुगारात किंवा अन्य वैयक्तिक स्वार्थासाठी उडवली? मॅरीचा हा लढा आता केवळ स्वतःपुरता उरलेला नाही, तर तो त्या प्रत्येक महिलेसाठी आहे जी घर आणि करिअर सांभाळताना आपल्या हक्कांकडे दुर्लक्ष करते.

रिंगमधील 'चॅम्पियन' घरगुती आयुष्यात 'हताश'?

जगासाठी मॅरी कोम एक 'आयर्न लेडी' आहे, जिने सहा वेळा जागतिक सुवर्णपदक जिंकले. पण 'आप की अदालत'च्या कटघऱ्यात बसलेली मॅरी कोम ही एक हताश पत्नी आणि चिंतेत असलेली माता दिसत होती. २० वर्षांच्या या प्रवासात तिने अनेकदा तडजोड केली. मुलांचे संगोपन करताना तिने बॉक्सिंगचे ग्लोव्हज बाजूला ठेवले होते, पण पुन्हा जिद्दीने रिंगमध्ये उतरली. मात्र, तिला हे माहित नव्हते की तिचा सर्वात मोठा शत्रू रिंगच्या बाहेर तिच्याच घरात बसला आहे.

तिने मुलाखतीत स्पष्ट केले की, घटस्फोट घेण्याचा निर्णय तिने खूप विचारपूर्वक घेतला आहे. हा निर्णय घेताना तिला समाजाच्या टोमण्यांची भीती नव्हती, तर तिला काळजी होती ती तिच्या मुलांच्या भविष्याची. ओन्लर कोम यांनी केवळ आर्थिक फसवणूक केली नाही, तर त्यांनी मॅरीचा विश्वास इतक्या वाईट पद्धतीने तोडला की, आता पुन्हा एकत्र राहणे शक्य नाही. २० वर्षांचा हा दीर्घकाळ मॅरीने केवळ नातं टिकवण्यासाठी खर्ची घातला, पण जेव्हा पाणी डोक्यावरून गेले, तेव्हा तिने कायदेशीर लढा देण्याचे ठरवले.

स्त्रीत्वाचा अपमान आणि समाजाचा दृष्टिकोन

जेव्हा एखाद्या यशस्वी महिलेचा घटस्फोट होतो, तेव्हा समाज अनेकदा त्या महिलेलाच जबाबदार धरतो. 'तिला यश पचले नाही' किंवा 'तिचा अहंकार नडला' असे आरोप केले जातात. मात्र, मॅरी कोमच्या बाबतीत हे चित्र स्पष्ट आहे की, ती स्वतः या फसवणुकीची बळी ठरली आहे. तिने आयुष्यभर देशाचा तिरंगा अभिमानाने फडकवला, पण तिचे वैयक्तिक आयुष्य एका फसवणुकीच्या जाळ्यात अडकले होते. मॅरीने या मुलाखतीतून हे सिद्ध केले की, यश आणि प्रसिद्धी म्हणजे सुख नव्हे.

एका स्त्रीच्या नजरेतून पाहिले तर, ही घटना आपल्याला एक मोठा धडा देते. पती-पत्नीमधील विश्वास हा आर्थिक पारदर्शकतेवर अवलंबून असतो. मॅरीने तिच्या पतीवर जो आंधळा विश्वास ठेवला, तोच तिच्यासाठी फास ठरला. तिने 'आप की अदालत'मध्ये विचारलेले प्रश्न हे भारतातील कोट्यवधी महिलांचे प्रश्न आहेत. जर मॅरी कोमसारख्या आंतरराष्ट्रीय दर्जाच्या खेळाडूला अशा त्रासातून जावे लागत असेल, तर सामान्य गृहिणींची अवस्था काय असेल?

एक नवीन संघर्ष: न्यायाची प्रतीक्षा

मॅरी कोम आता हा लढा कोर्टात लढत आहे. तिने तिच्या मालमत्तेवर हक्क मिळवण्यासाठी आणि पतीच्या कृत्यांचा पर्दाफाश करण्यासाठी कंबर कसली आहे. २० वर्षांनंतर घटस्फोट घेणे हे कोणत्याही स्त्रीसाठी सोपे नसते, पण स्वाभिमानासाठी ते आवश्यक असते. मॅरीने हे स्पष्ट केले की, ती आता मागे हटणार नाही. तिला तिची कष्टाची कमाई आणि मुलांचे अधिकार परत हवे आहेत.

हा लेख वाचताना प्रत्येक स्त्रीला हे जाणवेल की, आर्थिक स्वातंत्र्य म्हणजे केवळ पगार मिळवणे नाही, तर आपल्या संपत्तीचे रक्षण करणे हे देखील महत्त्वाचे आहे. मॅरी कोमचे हे उदाहरण महिलांना सतर्क राहण्यासाठी प्रवृत्त करेल. 'आप की अदालत'मधील तिची ही मुलाखत केवळ एक बातमी नाही, तर तो एका स्त्रीने अन्यायाविरुद्ध पुकारलेला एल्गार आहे. मॅरी कोम पुन्हा एकदा रिंगमध्ये उतरली आहे, पण यावेळी तिचा प्रतिस्पर्धी कोणी खेळाडू नाही, तर तिचा स्वतःचा भूतकाळ आणि तिची फसवणूक करणारा समाज आहे.