खाकीतला 'कणखर' कणा

प्रसिद्ध आयपीएस अधिकारी विश्वास नांगरे पाटील यांनी सोशल मीडियावर शेअर केलेल्या एका भावूक आणि प्रेरणादायी पोस्टने आज अवघ्या पोलीस दलाचे आणि महाराष्ट्राचे लक्ष वेधून घेतले आहे. निमित्त आहे, महाराष्ट्राच्या पहिल्या महिला पोलीस महासंचालिका (DGP) रश्मी शुक्ला मॅडम यांची निवृत्ती. ३ जानेवारी २०२४ रोजी ज्यांनी राज्याच्या पोलीस दलाची सूत्रे अत्यंत कणखर हातांनी हाती घेतली, त्या रश्मी शुक्ला मॅडम आज ३७ वर्षांच्या प्रदीर्घ आणि देदीप्यमान सेवेनंतर निवृत्त होत आहेत. नांगरे पाटील सरांनी त्यांच्या शब्दांतून मॅडमच्या ज्या पैलूंचे दर्शन घडवले, तो प्रवास प्रत्येक भारतीयासाठी अभिमानास्पद आहे.

धाडसी नेतृत्व आणि रणनीतीचा कस

१९८८ च्या बॅचच्या आयपीएस अधिकारी असलेल्या रश्मी शुक्ला मॅडम यांनी आपल्या कारकिर्दीतील सर्वाधिक काळ महाराष्ट्राच्या सेवेसाठी समर्पित केला. डीजीपी होण्यापूर्वी त्यांनी 'सशस्त्र सीमा बल' (SSB) या देशाच्या एलिट निमलष्करी दलाचे नेतृत्व केले होते. विश्वास नांगरे पाटील नमूद करतात की, इंटेलिजन्स (गुप्तचर विभाग) आणि फील्ड टॅक्टिक्समधील (मैदानी रणनीती) मॅडमचा प्रदीर्घ अनुभव हा राज्यासाठी वरदान ठरला. पूर्व महाराष्ट्रात नक्षलवादाचे अवशेष उरले होते, त्यांचा बीमोड करण्यात आणि नक्षली चळवळीचे कंबरडे मोडण्यात मॅडमच्या रणनीतीने महत्त्वाची भूमिका बजावली.

पोलीस दलात शुक्ला मॅडमची ओळख एक 'नो-नॉनसेन्स' अधिकारी अशी आहे. पोलीस दलाची प्रतिमा मलीन करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांच्या मनात त्यांच्या नावाने धडकी भरते. मात्र, इतकी जरब असतानाही, निवडणुका, आंदोलने, मोर्चे किंवा कायदा-सुव्यवस्थेचे इतर गंभीर प्रश्न हाताळताना त्या कमालीच्या शांत (Calm and Cool) असायच्या. त्यांनी केवळ आदेश दिले नाहीत, तर कठीण प्रसंगात फील्डवर काम करणाऱ्या अधिकाऱ्यांचे मनोबल वाढवून त्यांना योग्य दिशा दाखवली.

वैयक्तिक आघात आणि खंबीर मात

शुक्ला मॅडमचा जीवनप्रवास केवळ यशाने मढलेला नाही, तर तो वैयक्तिक दुःखावर शौर्याने मात करण्याचाही प्रवास आहे. त्यांचे पती, श्री. शुक्ला सर हे आरपीएफ (RPF) मध्ये वरिष्ठ पदावर कार्यरत होते आणि एक अत्यंत सुविद्य व व्यासंगी व्यक्तिमत्व म्हणून ओळखले जात. त्यांच्या अकाली निधनानंतर मॅडम खचून न जाता धैर्याने उभ्या राहिल्या. त्यांनी आपल्या दोन्ही मुलांवर उच्च संस्कार केले आणि आज ती दोन्ही मुले स्वतःच्या करिअरमध्ये यशाच्या शिखरावर आहेत, हे मॅडमच्या खंबीर मातृत्वाचे मोठे यश आहे.

पोलीस दलाप्रती मायेचा ओलावा

विश्वास नांगरे पाटील आपल्या पोस्टमध्ये मॅडमच्या संवेदनशीलतेचे एक सुंदर उदाहरण देतात. मॅडमने महाराष्ट्र पोलीस दलाला नेहमीच आपल्या कुटुंबाप्रमाणे मानले. निवृत्त होणाऱ्या प्रत्येक अधिकाऱ्यासाठी निरोप समारंभ आयोजित करण्याचा त्यांचा शिरस्ता त्यांच्यातील माणुसकी दर्शवतो. काल त्यांच्या कारकिर्दीच्या शेवटच्या टप्प्यावर, एसआरपीएफ (SRPF) मैदानावर महिला पोलीस पाईप बँडचे जे चित्तथरारक सादरीकरण झाले, तो मॅडमच्या कारकिर्दीतील एक अविस्मरणीय क्षण ठरला.

त्यांच्या निवृत्तीच्या पूर्वसंध्येलाही त्यांनी पोलीस कल्याणाचे मोठे काम हाती घेतले. मुंबईत उपचारासाठी येणाऱ्या पोलीस कुटुंबीयांसाठी, विशेषतः कॅन्सरसारख्या गंभीर आजारांशी लढणाऱ्या लोकांसाठी, त्यांनी 'आरोग्य भवन'ची पायाभरणी केली. ज्यांना मुंबईत राहणे परवडत नाही, त्यांच्यासाठी हे भवन आधारवड ठरेल. तसेच, बंदोबस्तासाठी मुंबईत येणाऱ्या पोलीस अंमलदारांसाठी सर्व सोयीसुविधांनी युक्त असा प्रकल्पही त्यांनी सुरू केला.

वारसा कर्तृत्वाचा

रश्मी शुक्ला मॅडमचा प्रवास हा येणाऱ्या पिढ्यांच्या अधिकाऱ्यांसाठी एक दीपस्तंभ आहे. "टाळ्या मिळवण्यासाठी नव्हे, तर कर्तव्यासाठी काम करा" (Work for the cause, not for the applause) हा संदेश त्यांच्या आयुष्यातून मिळतो. विश्वास नांगरे पाटील सरांनी त्यांच्या पोस्टच्या शेवटी मॅडमच्या दुसऱ्या इनिंगसाठी शुभेच्छा दिल्या आहेत. खाकीचा गणवेश आज त्या उतरवणार असल्या तरी, त्यांनी निर्माण केलेली शिस्त आणि सेवाभाव पोलीस दलात सदैव जिवंत राहील. रश्मी शुक्ला मॅडम, महाराष्ट्राच्या सुरक्षेसाठी तुम्ही दिलेल्या योगदानाबद्दल संपूर्ण राज्य तुमचे ऋणी आहे.