लग्नातील 'प्री-वेडिंग' संस्कृतीचा भयंकर वास्तव!

आजच्या आधुनिक युगात शिक्षणाचा प्रसार झाला आहे आणि तरुण पिढी लाखांच्या घरात पगार कमवत आहे. मात्र, केवळ पदव्या मिळवणे किंवा मोठा पगार असणे म्हणजे माणूस सुशिक्षित किंवा प्रगल्भ झाला आहे, असे म्हणणे कठीण आहे. सध्याच्या काळात एक विचित्र आणि भयंकर ट्रेंड समाजात दिसून येत आहे, तो म्हणजे लग्नानिमित्त केला जाणारा प्रचंड दिखावा. मुले-मुली मोठ्या पगाराच्या नोकऱ्या करत असली, तरी मानसिकदृष्ट्या ते अत्यंत अपरिपक्व किंवा 'इमॅच्युअर' असल्याचे जाणवते. या अपरिपक्वतेचा सर्वात मोठा फटका त्यांच्या पालकांना बसत आहे. सोशल मीडियावरील आभासी जग आणि तिथल्या 'लाईक्स' आणि 'व्ह्यूज'च्या शर्यतीत आजची पिढी आपल्या पालकांच्या कष्टाच्या पैशांची अक्षरशः उधळपट्टी किंवा लूट करत आहे, असे म्हणणे चुकीचे ठरणार नाही.

सोशल मीडिया हे आजच्या पिढीसाठी केवळ संवादाचे माध्यम उरलेले नाही, तर ते प्रदर्शनाचे व्यासपीठ बनले आहे. इन्स्टाग्राम, फेसबुक यांसारख्या प्लॅटफॉर्मवर आपले फोटो आणि व्हिडिओ कसे येतील आणि त्याला हजारो-लाखो 'व्ह्यूज' कसे मिळतील, या एकाच विचाराने तरुण पिढी पछाडलेली आहे. या दिखाव्याच्या संस्कृतीतूनच 'प्री-वेडिंग फोटोशूट' नावाचा एक नवीन आणि महागडा प्रकार जन्माला आला आहे. एकेकाळी लग्न म्हणजे दोन जीवांचे मिलन आणि साध्या पद्धतीने होणारा संस्कार असायचा. मात्र, आता लग्नाआधीच लाखो रुपये खर्च करून प्री-वेडिंग शूट करणे अनिवार्य मानले जाऊ लागले आहे. यासाठी आई-वडिलांच्या आयुष्यभराच्या पुंजीतून पैसे खर्च केले जातात, जे अत्यंत क्लेशदायक आहे.

विदर्भ असो वा पुणे-मुंबई, या प्री-वेडिंग शूटसाठी आता स्वतंत्र उद्योगधंदे उभे राहिले आहेत. टोलेजंग फार्महाउसेस, रिसॉर्ट्स आणि विशेष लोकेशन्स केवळ या शूटसाठी रिझर्व्ह केली जातात. या ठिकाणच्या मालकांचे धंदे केवळ या तरुण जोडप्यांमुळे तेजीत आहेत. सहा-सात महिने आधीच या जागांची बुकिंग केली जाते. यासाठी केवळ जागाच नाही, तर महागडे कपडे, मेकअप आर्टिस्ट, सिनेमॅटोग्राफर आणि ड्रोन कॅमेरे यांवर वारेमाप पैसा खर्च केला जातो. आश्चर्याची गोष्ट अशी की, लाखात पगार घेणारी ही सुशिक्षित मुले या खर्चासाठी स्वतःचे पैसे वापरण्याऐवजी पालकांवर दबाव टाकतात किंवा त्यांच्या बचतीवर डल्ला मारतात. ही एक प्रकारे आई-वडिलांची कायदेशीर लूटच आहे.

या सर्व प्रकरणामागे नक्की काय मानसिकता आहे, याचा विचार केला तर असे लक्षात येते की, या पिढीला वास्तव आयुष्यापेक्षा आभासी आयुष्याची अधिक ओढ आहे. आपले मित्र-मैत्रिणी किंवा नातेवाईक आपले व्हिडिओ पाहून किती प्रभावित होतील आणि आपल्याला किती कमेंट्स मिळतील, यातच त्यांना मोठेपण वाटते. या क्षणिक सुखासाठी आणि सोशल स्टेटससाठी ते आपल्या पालकांच्या आर्थिक भविष्याचा विचारही करत नाहीत. एखाद्या गोष्टीची खरोखर गरज आहे का, की ती केवळ कोणाची तरी कॉपी करण्यासाठी किंवा कोणाला तरी दाखवण्यासाठी केली जात आहे, याचे भान आजच्या तरुणाईने हरवले आहे.

जेव्हा मुले-मुली वयात येतात आणि लग्नाचे स्वप्न पाहतात, तेव्हा त्यांनी प्रथम आपल्या आर्थिक जबाबदाऱ्या समजून घेतल्या पाहिजेत. ज्या पालकांनी रक्ताचे पाणी करून मुलांना शिकवले, मोठे केले, त्यांनाच त्यांच्या उतारवयात आर्थिक संकटात टाकणे हे सुशिक्षितपणाचे लक्षण नाही. सोशल मीडियावर मिळालेले हजारो व्ह्यूज तुमच्या आयुष्यातील कठीण प्रसंगात कामाला येणार नाहीत, पण पालकांनी साठवलेली पुंजी त्यांच्या आरोग्यासाठी आणि सुरक्षिततेसाठी महत्त्वाची असते. प्री-वेडिंग किंवा लग्नातील इतर डामडौल हा केवळ काही तासांचा खेळ असतो, पण त्याचे आर्थिक ओझे पालकांना कित्येक वर्ष सोसावे लागते.

पालकही आपल्या मुलांच्या हट्टापायी आणि समाजात आपली नाचक्की होऊ नये म्हणून कर्ज काढून किंवा जमीन विकून हा खर्च करतात. यातून सुटका मिळवण्यासाठी मुलांनी आणि पालकांनीही संवाद साधणे गरजेचे आहे. दाखव्यापेक्षा नात्याची वीण घट्ट करण्यावर भर दिला पाहिजे. लग्नासारख्या पवित्र सोहळ्याचे रूपांतर केवळ एका 'इव्हेंट'मध्ये होणे ही समाजासाठी धोक्याची घंटा आहे. सुशिक्षित पिढीने जर या विषयावर विचार केला नाही, तर ही प्रदर्शनाची भूक कधीच संपणार नाही आणि नको त्या गोष्टींवर खर्च करण्याची प्रवृत्ती वाढतच जाईल.

समाजातील विविध सामाजिक कार्यकर्त्यांनी आणि विचारवंतांनी या ट्रेंडवर प्रहार करण्याची गरज आहे. प्री-वेडिंगच्या नावाखाली चाललेला हा बाजार थांबला पाहिजे. लग्नातील खर्च हा आनंदासाठी असावा, कोणाला तरी कमी लेखण्यासाठी किंवा स्वतःचे प्रदर्शन करण्यासाठी नसावा. ज्यावेळी तरुण मुले-मुली आपल्या कष्टाच्या पैशाचे मूल्य ओळखतील आणि पालकांच्या घामाची किंमत ठेवतील, त्याच वेळी खऱ्या अर्थाने ते सुशिक्षित म्हणवून घेण्यास पात्र ठरतील. सोशल मीडियावरील व्ह्यूज हे आभासी आहेत, पण पालकांचे कष्ट आणि त्यांची होणारी लूट हे कटू वास्तव आहे. हे वास्तव बदलण्यासाठी तरुणाईने विवेकाने वागणे हीच काळाची गरज आहे.