आईची 'मॅनेजमेंट स्किल्स': कॉर्पोरेट जगाला लाजवणारे नियोजन

आधुनिक जगात 'मॅनेजमेंट' हा शब्द ऐकला की आपल्या डोळ्यासमोर कोट-टाय घातलेले, आयआयएम (IIM) मधून पदवी घेतलेले प्रोफेशनल्स येतात. कंपन्यांमध्ये मॅनेजमेंट शिकवण्यासाठी लाखो रुपयांचे कोर्सेस दिले जातात. पण प्रत्यक्षात, जगातील सर्वोत्तम मॅनेजमेंट स्कूल हे आपले 'घर' आहे आणि तिथली सर्वात मोठी 'सीईओ' म्हणजे आपली 'आई' आहे. कोणतीही औपचारिक पदवी नसताना एक आई ज्या पद्धतीने घर चालवते, ते व्यवस्थापन शास्त्रातील कोणत्याही सिद्धांतापेक्षा (Theories) श्रेष्ठ आहे.

आईचे सर्वात महत्त्वाचे कौशल्य म्हणजे 'टाइम मॅनेजमेंट'. कॉर्पोरेट ऑफिसमध्ये कामाचे तास ठरलेले असतात, पण आईचे काम २४/७ चालते. पहाटे पाच वाजल्यापासून तिचे घड्याळ धावू लागते. दूधवाल्याचा वेळ, मुलांची शाळा, नवऱ्याचा डबा, स्वतःची नोकरी (असेल तर) आणि घरातील इतर कामांचे वेळापत्रक तिच्या डोक्यात फिक्स असते. विशेष म्हणजे, एकाच वेळी पाच कामे करण्याचे (Multitasking) तिचे कौशल्य थक्क करणारे आहे. गॅसवर भाजी शिजत असतानाच ती मुलाचा अभ्यास घेते, त्याच वेळी फोनवर पाहुण्यांशी बोलते आणि घराची आवराआवरही करते. हे 'पॅरलल प्रोसेसिंग' कोणत्याही सुपर कॉम्प्युटरपेक्षा कमी नाही.

दुसरे म्हणजे 'फायनान्शिअल मॅनेजमेंट' (आर्थिक व्यवस्थापन). घराचे बजेट सांभाळणे हे एखाद्या देशाचे अर्थमंत्रालय चालवण्याइतकेच कठीण असते. महागाई वाढली तरी घराच्या जेवणाची चव बदलू न देणे आणि मर्यादित पगारात महिन्याचा खर्च भागवणे हे आईलाच जमते. संकटकाळी कामाला येतील म्हणून डब्यात साठवलेले पैसे किंवा पै-पै जमवून केलेली छोटी गुंतवणूक ही तिची आर्थिक दूरदृष्टी दर्शवते. जेव्हा एखादा मोठा खर्च अचानक समोर येतो, तेव्हा आई आपल्या साठवलेल्या पुंजीतून मार्ग काढते, हे 'इमर्जन्सी फंड मॅनेजमेंट'चे उत्तम उदाहरण आहे.

आईचे 'क्रायसिस मॅनेजमेंट' (संकट व्यवस्थापन) तर अजोड आहे. समजा, अचानक १० पाहुणे घरी आले आणि घरात सामान कमी असेल, तरीही आई डगमगत नाही. उपलब्ध साहित्यातून उत्कृष्ट मेजवानी कशी तयार करायची, हे तिला माहित असते. घरात कोणाचे भांडण झाले तर 'कॉन्फ्लिक्ट रिझोल्यूशन' (वाद निवारण) करण्यासाठी ती मध्यस्थी करते. मुलांचे मूड्स सांभाळण्यापासून ते सासू-सासर्यां च्या गरजांपर्यंत प्रत्येकाच्या 'स्टेकहोल्डर मॅनेजमेंट'मध्ये ती निष्णात असते.

आईमध्ये 'इमोशनल इंटेलिजन्स' (भावनिक बुद्धिमत्ता) उपजत असते. ऑफिसमध्ये कर्मचाऱ्यांकडून काम करून घेण्यासाठी 'इन्सेंटिव्ह' दिले जातात, पण आई केवळ प्रेमाच्या जोरावर संपूर्ण घराला शिस्त लावते. ती एक उत्तम 'लीडर' असते, जी स्वतः मागे राहून आपल्या कुटुंबाला पुढे नेते. सण-उत्सवांचे नियोजन करताना तर तिची 'इव्हेंट मॅनेजमेंट' स्किल्स पाहण्यासारखी असतात. यादी बनवणे, सामानाची खरेदी, साफसफाई आणि पाहुणचार या सर्व गोष्टींमध्ये ती 'क्वालिटी कंट्रोल' ढळू देत नाही.

दुर्दैवाने, या अफाट कौशल्यांना आपण 'घरकाम' म्हणून हिणवतो. जर एखादी कंपनी आईसारख्या कार्यक्षमतेने चालली, तर ती कधीच तोट्यात जाणार नाही. आई ही केवळ 'केअरटेकर' नाही, तर ती एक धोरणी रणनीतीकार (Strategist) आहे. तिचे नियोजन, संयम आणि निर्णयक्षमता आजच्या पिढीसाठी व्यवस्थापनाचा सर्वात मोठा धडा आहे. म्हणूनच, आईला केवळ प्रेमाचा आधार मानण्यापेक्षा, तिच्या बुद्धिमत्तेचा आणि व्यवस्थापन कौशल्याचा आदर करणे ही खरी तिची ओळख आहे.