"माहेरचं ते माहेरी सोडून ये..."

बाहेर पावसाची रिमझिम सुरू होती, मातीचा तो ओला सुगंध घरभर भरून राहिला होता. तिच्या लग्नानंतरचा हा पहिलाच पावसाळा. खिडकीतून बाहेर बघताना तिला अचानक तिच्या माहेरच्या घराची आठवण आली. पाऊस पडला की तिची आई नेहमी काहीतरी गरमागरम आणि सुटसुटीत बनवायची.

तिने विचार केला, आज सासरच्या सगळ्यांसाठी काहीतरी खास बनवावं, जेणेकरून हा पाऊस कायमचा स्मरणात राईल. तिने मोठ्या उत्साहात, आईने शिकवल्याप्रमाणे गरमागरम 'टोमॅटोचं सार' बनवायला घेतलं. तुपाची आणि जिऱ्याची खमंग फोडणी दिली, त्यात दालचिनीचा एक छोटा तुकडा टाकला. टोमॅटोचा तो आंबटपणा आणि त्याला संतुलित करण्यासाठी घातलेली चिमूटभर साखर... दालचिनी आणि तुपाचा तो राजेशाही सुवास किचनमधून बाहेर हॉलपर्यंत दरवळला. ती मनातल्या मनात खुश होती, तिला वाटलं होतं आज तिची ही सुगरणकला बघून सगळे तृप्त होतील.

जेवणाचं ताट वाढलं गेलं. वाफाळलेलं सार वाटीत घेताना तिने सासूबाईंकडे मोठ्या आशेने बघितलं. पण... जसा सासूबाईंनी तो पहिला घोट घेतला, तसा त्यांच्या चेहऱ्यावरचा भाव क्षणात बदलला.

त्या म्हणाल्या, "सूनबाई, हे काय बनवलंयस? असं गोडचट सार? आमच्याकडे सार म्हणजे फोडणीत कांद्याची पेस्ट आणि उकडलेला बटाटा स्मॅश करून हवा! सार चवीला तिखट असायला हवं, असं गुळचट नाही. हे तुझ्या माहेरी चालत असेल, आता हे तुझं घर आहे. इथल्या पद्धतीप्रमाणे राहायला शिक. माहेरचं ते माहेरी सोडून यायचं असतं, इथे इथल्या परंपरेप्रमाणे वागायला शिक!"

तिने निमूटपणे मान खाली घातली. दालचिनीचा तो गोड सुवास आता तिच्या गळ्यात आवंढा बनून अडकला होता. सासूबाईंनी ताट बाजूला सरकवलं. पण इथे सासूबाई 'वाईट' आहेत असं नाही, तर त्यांना जे वर्षानुवर्षे शिकवलं गेलं, त्याच मानसिकतेतून त्या बोलत होत्या.

तुम्हाला वाटलं असेल, "चला, यात काय मोठं? सासरी गेल्यावर तिथल्या पद्धती पाळाव्याच लागतात ना!" नाही. इथेच आपण 'परंपरा' आणि 'साचा' जपण्याच्या नादात एका व्यक्तीच्या आयुष्याचा तिच्या अस्तित्वाचा अर्धा भाग नाकारतो.

१. पिढ्यानपिढ्या चालत आलेली 'साखळी'

सासूबाई जेव्हा असं म्हणतात, तेव्हा त्या फक्त स्वतःचं मत मांडत नसतात, तर त्यांच्या सासूने त्यांना जे ऐकवलं होतं, त्याचीच ती पुनरावृत्ती असते. "आम्ही सोसलं, आम्ही बदललो, मग हिने का बदलू नये?" ही ती मानसिकता आहे. पण लग्न हे एका व्यक्तीने दुसऱ्यात पूर्णपणे विरघळणं नसतं, तर दोन संस्कृतींचं 'मिलन' असतं. तिची आवड आणि तिचे संस्कार हे एका रात्रीत 'परके' कसे होऊ शकतात?

२. 'कंडिशनिंग'चा हा अदृश्य सापळा

सासरच्या घरात नवी सून जेव्हा 'गप्प' किंवा 'कोरी' होते, तेव्हा आपण म्हणतो "ती रुळली". पण प्रत्यक्षात ती सासरी टिकून राहण्यासाठी स्वतःची ओळख मारत असते. तिचं गणित भयाण होतं: "मी माहेरचं काही सुचवलं की विरोध होतो, त्यापेक्षा मी माझी ओळखच पुसून टाकते." जेव्हा तुम्ही प्रत्येक गोष्टीला "आमच्याकडे चालत नाही" म्हणता, "माझं अस्तित्व सासरी दुय्यम आहे." हे तिच्या मनावर कोरल जात.

३. भविष्यातील धोका: रिकाम्या मनाचा संसार

आज संघर्ष 'साराचा' आहे, पण हा पाया आहे एका मोठ्या दुराव्याचा. ज्या स्त्रीला स्वतःच्या मुळांशी जोडलेलं राहण्याची सवय आपण मोडलेली असते, ती स्त्री आतून पोखरली जाते. १८-२० वर्षांनंतर हीच स्त्री "मी तुमच्यासाठी आयुष्यभर स्वतःला मारलं" असं म्हणते, कारण तिला कधीच तिचं 'स्वत्व' जपण्याची संधी मिळालेली नसते.

पालकांनी आणि सासरच्यांनी काय बदलायला हवे?

१. स्वीकृतीचा नवा विचार सासूबाईंनीही कधीतरी हे सोसलं असतं, पण आता त्यांनी ती साखळी तोडायला हवी. तिने सासरचं कांदा-बटाट्याचं सार शिकावं, पण तुम्ही तिच्या माहेरची दालचिनीची चव आनंदाने स्वीकारणं हे घराच्या मोठेपणाचं लक्षण आहे.

२. 'आमचं' ऐवजी 'आपलं' म्हणण्याची सवय "आमच्याकडे असंच असतं" हा अहंकार सोडायला हवा. त्याऐवजी "तुझ्या माहेरी हे कसं करतात? आपण यावेळी दोन्ही करून बघूया का?" हा प्रश्न तिला जे 'आपलेपण' देईल, ते कोणत्याही दागिन्याने मिळणार नाही.

३. परंपरांचा आदर करा, पण त्या लवचिक ठेवा परंपरा माणसांसाठी असतात, माणसं परंपरांसाठी नसतात. घराची प्रतिष्ठा कडक नियमांमध्ये नसते, तर त्या घरातली माणसं किती आनंदाने वावरतात, यात असते.

पतीची भूमिका: 'दोन पिढ्यांमधला पूल'

पतीने फक्त आईची किंवा पत्नीची बाजू न घेता, "आई, तुझी पद्धत तर भारीच आहे, पण आज तिने तिच्या घरच्या पद्धतीने काहीतरी नवीन केलंय, आपण ट्राय करूया ना!" असं म्हणून त्या मानसिकतेत बदल घडवला पाहिजे.

संसार उभा करताना सासरच्या लोकांना थोडं 'मोठ्या मनाचं' व्हावं लागतं. तिचं माहेर सुटलंय, पण तिचे संस्कार सुटलेले नसतात. तिला 'सून' म्हणून नका बघू, तर 'दोन संस्कृती एकत्र आणणारी व्यक्ती' माना.

ज्या घरात सुनेला तिची 'ओळख' जपण्याची मुभा असते, तेच घर खऱ्या अर्थाने नांदतं!

तुमच्या घरात किंवा आसपास असा प्रसंग घडलाय का? की तुम्ही मोठ्या मनाने साखळी तोडून तिची ओळख स्वीकारली आहे? तुमचे अनुभव कमेंट्समध्ये सांगा. तुमच्या एका शेअरमुळे कदाचित कोणा एका घराचा दृष्टिकोन बदलेल!