हॅशटॅगपासून ते हक्कांपर्यंत! 'जेन झी' मुलींनी स्त्रीवादाला कसं दिलंय 'ग्लॅमरस' वळण?
'जेन झी' (Gen Z) ही ती पिढी आहे जिच्या हातात पाळण्यापासूनच स्मार्टफोन होता. पण ही पिढी केवळ रिल्स बनवण्यात व्यस्त नाही, तर ती सामाजिक जाणिवांच्या बाबतीत आपल्या आधीच्या पिढ्यांपेक्षा कित्येक पटीने जास्त सजग आहे. विशेषतः या पिढीतील मुलींकडे पाहिलं तर लक्षात येतं की, त्यांच्यासाठी 'स्त्रीवाद' किंवा 'फेमिनिझम' हा शब्द एखाद्या पुस्तकातला कठीण शब्द नाहीये, तर तो त्यांच्या रोजच्या जगण्याचा एक अविभाज्य भाग आहे. त्यांच्यासाठी स्त्रीवाद म्हणजे केवळ पुरुषांच्या बरोबरीने उभं राहणं नाही, तर "मला जे हवंय ते मी कोणालाही न घाबरता निवडू शकते," हा प्रचंड आत्मविश्वास आहे. यालाच आजच्या भाषेत 'चॉईस फेमिनिझम' म्हटलं जातं.
या मुलींकडे पाहिलं की एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते, ती म्हणजे त्यांचा निर्भयपणा. आधीच्या पिढीतल्या स्त्रियांना एखादी गोष्ट पटली नाही तरी समाजाच्या धाकाने त्या गप्प बसायच्या. पण 'जेन झी' मुलगी तसं करत नाही. जर तिला वाटलं की तिच्यावर अन्याय होतोय किंवा तिला कोणी कमी लेखतंय, तर ती सोशल मीडियाच्या माध्यमातून जगाला ते ओरडून सांगते. त्यांच्यासाठी 'कॅन्सल कल्चर' (Cancel Culture) हे एक हत्यार आहे. जर एखादा ब्रँड किंवा एखादी व्यक्ती स्त्रीविरोधी वक्तव्य करत असेल, तर या मुली त्यांना इंटरनेटवरून हद्दपार करण्याची ताकद ठेवतात. त्यांच्यासाठी स्त्रीवाद हा केवळ महिलांपुरता मर्यादित नाही, तर तो अधिक 'सर्वसमावेशक' (Inclusive) आहे. यात त्या ट्रान्सजेंडर व्यक्तींच्या हक्कांबद्दलही तितक्याच कळकळीने बोलताना दिसतात.
लग्नाबद्दलचा दृष्टिकोन हे या पिढीचं सर्वात मोठं वैशिष्ट्य आहे. या मुलींना आता "लग्न कधी करणार?" किंवा "चांगला मुलगा मिळालाय तर करिअर नंतर बघ" असल्या सल्ल्यांमध्ये रस नाहीये. त्यांच्यासाठी लग्न ही आयुष्याची एकमेव इतिकर्तव्यता उरलेली नाही. त्या करिअरला, ट्रॅव्हलिंगला आणि स्वतःच्या मानसिक आरोग्याला प्राधान्य देतात. जर एखादं नातं त्यांच्या स्वाभिमानाला धक्का लावत असेल, तर त्या क्षणाचाही विचार न करता त्यातून बाहेर पडतात. 'गिल्ट-फ्री' (Guilt-free) जगणं ही त्यांची नवी फिलॉसॉफी आहे. पूर्वीच्या काळी स्वतःसाठी जगणं याला स्वार्थी म्हटलं जायचं, पण ही पिढी म्हणते, "स्वतःवर प्रेम करणं हा माझा हक्क आहे."
सोशल मीडियाने या मुलींना एक जागतिक व्यासपीठ दिलं आहे. इन्स्टाग्राम किंवा टिकटॉकवर त्या केवळ मेकअप किंवा फॅशनचे व्हिडिओ शेअर करत नाहीत, तर त्यातून त्या 'बॉडी पॉझिटिव्हिटी'चा संदेश देतात. "जर माझं वजन जास्त असेल, तरी मी सुंदर आहे आणि मला तसंच राहण्याचा अधिकार आहे," ही भूमिका या पिढीने ठामपणे मांडली आहे. गोऱ्या रंगाच्या किंवा झिरो फिगरच्या पारंपरिक संकल्पना त्यांनी धुडकावून लावल्या आहेत. हा एक प्रकारे स्त्रीत्वाचा नवा उत्सव आहे. त्यांच्या लेखी स्त्रीवाद म्हणजे कोणावर वर्चस्व गाजवणं नव्हे, तर प्रत्येकाने आपल्या मर्यादा ओळखून आणि एकमेकांचा सन्मान करून जगणं आहे.
शेवटी, 'जेन झी' मुलींनी स्त्रीवादाला एक नवा चेहरा दिला आहे. त्यांच्या या बंडखोर आणि स्पष्टवक्तेपणाला काही लोक 'हट्टीपणा' म्हणतील, पण प्रत्यक्षात ती एका मोठ्या बदलाची नांदी आहे. या मुली जुन्या रुढींच्या बेड्या तोडून एक नवीन मुक्त समाज घडवत आहेत. त्यांच्यासाठी स्वातंत्र्य म्हणजे केवळ घराबाहेर पडणं नाही, तर मनात येईल ते बोलणं आणि हवं तसं आयुष्य जगणं आहे. ही क्रांती डिजिटल असली तरी तिचे परिणाम मात्र खऱ्या आयुष्यात अत्यंत खोलवर होत आहेत.
