वयाच्या चाळीशी नंतरची दुसरी इनिंग!

आयुष्याचे पहिले ४० वर्ष हे बहुतांश स्त्रियांसाठी एका ठराविक चाकोरीतून जाणारे असतात. शिक्षण झाले की लग्न, त्यानंतर मुले, त्यांचे संगोपन, शाळा, अभ्यास आणि मग संसाराचा गाडा ओढण्यातच उमेदीची वर्षे खर्च होतात. या प्रवासात स्त्रिया अनेकदा स्वतःचे छंद, आवड आणि अगदी स्वतःची ओळखही विसरून जातात. मात्र, आजची चित्र बदलत आहे. वयाची चाळीशी ओलांडल्यानंतर जेव्हा मुले मोठी होऊन स्वतःच्या मार्गाला लागतात, तेव्हा अनेक स्त्रिया आपल्या आयुष्याची 'दुसरी इनिंग' (Second Innings) नव्या जोमाने सुरू करत आहेत.

स्वतःचा शोध आणि रिकाम्या घरट्याचा प्रश्न जेव्हा मुले उच्च शिक्षणासाठी बाहेर जातात किंवा नोकरीला लागतात, तेव्हा घरामध्ये एक प्रकारची शांतता पसरते. याला मानसशास्त्रात 'एम्प्टी नेस्ट सिंड्रोम' (Empty Nest Syndrome) म्हणतात. या काळात अनेक स्त्रियांना एकाकी वाटते. पण आधुनिक स्त्रीने या एकाकीपणाला आपली ताकद बनवले आहे. 'आतापर्यंत मी सर्वांसाठी जगले, आता मला स्वतःसाठी जगायचे आहे,' ही जाणीव चाळीशीनंतरच्या क्रांतीचे मूळ आहे. हा काळ नैराश्याचा नसून, स्वतःला नव्याने शोधण्याचा (Self-discovery) आहे.

अर्धवट राहिलेली स्वप्ने आणि जिद्द अनेक स्त्रियांचे शिक्षण लग्नामुळे अर्धवट राहिलेले असते. वयाच्या ४५ व्या वर्षी पुन्हा कॉलेजमध्ये प्रवेश घेऊन पदवी मिळवणाऱ्या महिलांची उदाहरणे आता दुर्मिळ राहिलेली नाहीत. कोणाला लहानपणी कथ्थक शिकायचे होते, तर कोणाला चित्रकलेची आवड होती. आता जबाबदाऱ्या कमी झाल्यावर या स्त्रिया क्लासेस लावून आपले छंद जोपासत आहेत. हे केवळ वेळ घालवणे नसून, आपल्या अस्तित्वाचा हरवलेला भाग पुन्हा मिळवणे आहे. डिजिटल क्रांतीमुळे तर चाळीशीनंतरच्या स्त्रियांना मोठे व्यासपीठ मिळाले आहे. युट्यूब चॅनेल सुरू करणे, ऑनलाईन कोर्सेस घेणे किंवा घरगुती व्यवसायाचे इंस्टाग्रामवरून मार्केटिंग करणे यात या 'सेकंड इनिंग' मधल्या स्त्रिया आघाडीवर आहेत.

शारीरिक बदल आणि मानसिक खंबीरता वयाचा हा टप्पा स्त्रियांसाठी शारीरिकदृष्ट्याही आव्हानात्मक असतो. रजोनिवृत्ती (Menopause) जवळ आलेली असते, हार्मोन्समध्ये बदल होत असतात. पण या बदलांना न घाबरता स्त्रिया आता फिटनेसकडे वळत आहेत. चाळीशीनंतर जिम लावणं, मॅरेथॉनमध्ये धावणं किंवा हिमालय ट्रेकिंगला जाणं हे आता सामान्य झाले आहे. आरोग्य सांभाळणे म्हणजे केवळ घरकाम करणे नव्हे, तर जाणीवपूर्वक स्वतःच्या शरीराला वेळ देणे, हे त्यांना उमजले आहे. मानसिकदृष्ट्याही या वयात स्त्रिया जास्त प्रगल्भ असतात. त्यांच्याकडे जीवनाचा अनुभव असतो, जो त्यांना नवीन सुरुवात करताना कामाला येतो.

समाजाचा दृष्टिकोन आणि कुटुंबाची साथ पूर्वी चाळीशीनंतर स्त्रियांनी 'आजी' होण्याच्या तयारीत राहावे, अशी समाजाची अपेक्षा होती. पण आताची स्त्री सांगत आहे की, 'आजी होणे हा माझ्या आयुष्याचा एक भाग असू शकतो, पण तेच माझे संपूर्ण आयुष्य नाही.' कुटुंबानेही या बदलात मोठी भूमिका बजावणे गरजेचे आहे. जेव्हा आई नवीन काहीतरी करू पाहते, तेव्हा मुलांनी आणि पतीने तिला पाठिंबा दिला, तर तिची ही दुसरी इनिंग अधिक तेजस्वी होते.

चाळीशीनंतरची ही दुसरी इनिंग म्हणजे वाळवंटात फुललेले उद्यान आहे. हे वय थकण्याचे नाही, तर थकवा झटकून पुन्हा एकदा आकाशाला गवसणी घालण्याचे आहे. ज्या स्त्रियांकडे स्वप्न पाहण्याचे धैर्य आहे, त्यांच्यासाठी वयाचा आकडा फक्त कागदावरच असतो. स्वतःची ओळख निर्माण करण्यासाठी कधीच उशीर झालेला नसतो, हे या 'सेकंड इनिंग' मधल्या स्त्रिया जगाला दाखवून देत आहेत. हा प्रवास केवळ त्यांचा नसून, येणाऱ्या पिढीसाठी तो एक आदर्श आहे की, जीवन कोणत्याही वळणावर नव्याने सुरू करता येते.